Fabrikasyon üretimde çalışıyorsanız iki soruyu mutlaka duymuşsunuzdur: kalıp değişimi süresi nedir? SMED ile iyileştirmeyi denedik mi?
Terimler hızlıca: SMED, kalıp değişimi sürecini mümkün olduğunca kısaltmak için kullanılan bir iyileştirme yaklaşımıdır. Peki kalıp değişimi nedir, neden yapılır?
Kalıp Değişimi Nedir?
Kalıp; bir şeye biçim vermeye yarayan araçtır.
Bunu somutlaştırmak için bir pastane düşünün. Yuvarlak kalıplarla kek pişiriyorsunuz. Yandaki pastane farklı şekillerde de kek yapmaya başladı ve siz de müşteri kaybetmemek için farklı kalıplar aldınız. Artık fırına bir kez yuvarlak, bir kez düz kalıp girip çıkıyor.
Pişen keki çıkarıp yeni kalıbı koymak: işte bu kalıp değişimidir. Fabrikalardaki mantık da aynı — makinede kalıp değiştirilir, farklı ürün üretilir.
Makine ve Ürün Çeşidi Sayısı
Plastik enjeksiyon, bakır tel, alüminyum profil, ayakkabı — çok farklı fabrikalarda gördüğüm ortak nokta şu: satılan ürün çeşidi ile fabrikadaki makine sayısı asla aynı değil.
Sebebi basit. Bir ayakkabı fabrikasını düşünün. Ayakkabı tabanı üretim makinesinde ortalama 20 saniyede bir taban üretiliyor. 8 saatlik vardiyada 1.200'ün üzerinde taban çıkıyor. 24 saatte ise 3.600'ü aşıyor.
Peki bu fabrika aynı modelden o kadar adet satabilir mi? Muhtemelen hayır. Çünkü insanlar farklı ayakkabı giyiyor. Fabrikalar da mecburen farklı ürün üretiyor.
Neden Ayrı Makine Değil de Kalıp Değişimi?
Makineler pahalıdır.
Bir ayakkabı makinesinde döner tabla, hammadde kanalı, ısıtıcılar — bunların tamamı standarttır. Yalnızca tablanın üzerindeki ayakkabı motifini ortaya çıkaran kısım ürüne özeldir. O kısmı söküp başkasını takarsınız. Aynı makineyle farklı ürün üretirsiniz.
Her kanal için ayrı bir televizyon, her yemek için ayrı bir tencere almak gibi bir yaklaşım olmazdı. Makineleri ayakkabı tipine göre değil; pazar talebine karşı seçersiniz.
Toyota Bu Problemi Nasıl Çözdü?
Henry Ford'un T Modeli döneminde kalıp değişimine gerek yoktu — tek tip ürün vardı. Sonra insanlar çeşitlilik istedi. Çeşitlilik için kalıp değişimleri başladı. Kalıp değişimi makineyi durdurdu. Makinenin durması parça başı maliyeti artırdı.
Toyota bu döngüyü kırmak istedi. Yeterince zengin değildi — her ürün çeşidi için ayrı fabrika kuramazdı. Kalıp değişim sürelerini tekli dakikalara indirmeyi hedefledi. Bunu yaptı. SMED — Single Minute Exchange of Dies — adıyla dünya genelinde ders kitaplarına girdi.
Her farklı kek için ayrı bir fırın alamayacaksak; her araba çeşidi için de ayrı bir fabrika kuramayız. Kalıp değiştirmek zorundayız — ve bunu çevik yapmak zorundayız.