Ana sayfa » Vakıf | Vakıf Serisi – Isaac Asimov

Vakıf | Vakıf Serisi – Isaac Asimov

Yazar salihkus

195o’li yıllarda yaşıyor olsaydınız uzaya dair nasıl hayaller kurardınız? Dünya ikinci cihan harbinden yeni çıkmışken bir öykü dizisi ortaya koyacak olsanız hayal gücünüz nerelere kadar gidebilirdi? Sizi bilmem ancak benim hayal gücüm kesinlikle Asimov’un hayallerine erişemezdi. Vakıf Serisi, Asimov’un o yıllarda kaleme aldığı ilk eser ile başlıyor: Vakıf.

Bugün, uzun bir aradan sonra ilk defa bir romanı bitirdim. Bir süredir kurgu dışı kitaplarla vakit harcadığım için hayal gücümde hissedilir bir daralma gözlemlemiştim. Ancak gerek iş dünyası için gerekse kişisel gelişimim için hayal gücünü çok değerli buluyorum.

Sonuç olarak hayal edilen her şey gerçekleşmemiştir ancak gerçekleşen her şey elbet hayal edilmiştir.

Isaac-Asimov
Isaac Asimov

Vakıf Serisi Ne Hakkında

Ben Asimov’u ilk olarak küçükken izlediğim Ben, Robot filmi ile tanıdım. O zamanlar için bile hayal gücümün sınırlarını zorlayan bir filmdi. Sonrasında okuma alışkanlığıyla beraber gelen araştırma süreçlerinde Vakıf Serisi’ne rastladım. Ancak fazla kitabın olması, 1950’lilerde yazılması gibi etmenlerden ötürü sürekli erteledim.

Fakat ilk kitabı elime alıp da okumaya başladığımda anladım ki, aklımdaki o düşünceler sadece ön yargıdan ibaretmiş.

Vakıf kitabında Asimov bizi Hari Seldon adında bir bilim insanıyla tanıştırıyor. Bu bilim insanı, kitaba göre, yeni sayılabilecek psikotarih biliminin öncülerinden. Bu bilim sayesinde çeşitli matematiksel denkler kullanılarak gelecek tahmin edilebiliyor.

Hari Seldon da yaptığı çalışmalar sonucunda, bütün Galaksiye hükmeden İmparatorluk’un gelecek 300 yıl içinde çökeceğini öngörüyor. Çöküşün ardından gelecek Karanlık Çağ’ın 30.000 yıl süreceğini de hesaplıyor.

Bu 30.000 yılı, 1.000 yıla indirmek için de Vakıf adında bir topluluk kuruyor. Bir ansiklopedi hazırlanmaya başlanıyor. Amaç ise bilgiyi depolamak ve çöküşün ardından yükselişe hız kazandırmak.

Fakat gerçek plan tabi ki bu değil.

Kitabı bitirdikten sonra kendime çok sordum; bu kitap ne hakkında?

Temamız kesinlikle uzay. Zamansal olarak belirsiz uzaklıktaki bir gelecekten bahsediyoruz. Ancak birbirinden ayrı dönemlerde kaleme alınmış beş geniş hikayeden oluşan bu kitap aslında zamanın kendisi hakkında diyebilirim.

Vakıf Serisi | Vakıf Kitabındaki Zamanlar

Asimov’un söylediğine göre kitabın ana ilham kaynağı Roma Döneminin gerileyiş ve çöküş sürecini anlatan bir eser. Bildiğiniz gibi Roma yüzyıllara yayılmış bir medeniyet olarak tarih içinde büyük bir alan kaplamaktadır. Gerileyiş ve çöküş dönemleri de kısıtlı tarihlere bakılarak anlatılabilecek bir olay serisi değildir.

İmparatorluk’un çöküşü de aynen böyle olduğu için Asimov kitap içinde 200 yıllık bir dönemi bize anlatıyor. Kitapta, ilk dördü 1942 – 1950 yılları arasında yazılmış, beş farklı dönem mevcut:

Not: Dönemlere dair kısa bilgiler içeren aşağıdaki beş alt başlık az miktarda içerik bilgisi vermektedir. Eğer fazla ön bilgi istemiyorsanız sadece birinci maddeyi okuyunuz.

1. Psikotarihçiler (Vakıf Serisi Bilimi)

Hari Seldon’un kendisinin karşımıza çıktığı ilk ve tek yer. Tarihin bu kısmında çöküşü gören bir bilim adamının planlarına dair ilk emareleri görüyoruz. Aynı zamanda Asimov bize Trantor’un (İmparatorluk’un Başkenti) ihtişamını anlatıyor.

vakif-serisi-vakif
Vakıf Serisi | Vakıf

2. Ansiklopedi Uzmanları

Kendimizi bir anda 50 yıl ileride, Terminus gezegeninde buluyoruz. Vakıf kurulmuş, Hari Seldon gitmiş ve ansiklopediye dair ilk çıktılar gözle görülür hale gelmişler. Ancak binlerde insanın yaşadığı ve yıllar içinde nüfusun arttığı bir gezegen olarak toplumsal bazı durumlar ortaya çıkıyor.

Bu noktada Salvor Hardin ile tanışıyoruz ve kitaptaki ikinci efsanevi karakteri görüyoruz.

3. Valiler

Vakıf’ın her zor durumdan sıyrılması ile bir miktar daha süre geçiyor. Zaman ilerledikçe Vakıf ilk kuruluş amacından farklılaşıyor. Ancak okuyucu biliyor ki, bu aslında Seldon’un planının bir parçası.

Bu kısımda dinin toplumu nasıl ele geçirdiğini görüyoruz. Neredeyse tek bir silahı bile olmayan Terminus, koskoca filoları olan krallıklara hükmediyor.

4. Tüccarlar

Valiler devri ile zirveye çıkan din, tüccarlar aracılığıyla İmparatorluk’un gücünü kaybettiği noktalara ulaşıyor. Bilimi, din olarak satan Vakıf, aldığı noktadan da öteye taşıyor. Bir zamanlar İmparatorluk’un sahip olduklarını geliştiriyor ve her krallığa din ile hükmetmeye çalışıyor.

5. Tüccar Prensler

Son olarak da artık din etkisini yitiriyor. Asken Terminuslu olmayan, devşirme bir tüccar Hober Mallow zaman sahnesinde yerini alıyor. Bu bölümde de, neredeyse, bu yüzyılda bildiğimiz manasıyla kapitalizm kuruluyor.

Aslında ihtiyacımızın olmadığı bir bulaşık makinesinin özgürlüğümüzü nasıl elimizden aldığını görüyoruz.

Asimov’un Düşündürdükleri

Okuduklarıma göre Asimov’un üç temel seri kitabı mevcut. Vakıf Serisi bunlardan birisi. Hepsi de birbiriyle bağlantı ya da en azından aynı evrende geçiyorlar.

Elbet ki, en değerli eser ilk ortaya çıkandır, demek istiyorum. Henüz diğerlerini okumasam da, Vakıf kitabı benim için insanlığın dönüşümünü özetleyen nadide bir eser olarak kütüphanemdeki yerini aldı.

Kitabı okuduktan sonra geçmişe ve günümüze baktım. Aklımda birkaç soru belirdi:

Zaman hep ileri mi gider? Peki insanların psikolojisi zamana bağlı değişir mi? Tercihlerimiz bizi gerçekten de kaçınılmaz bir sona mı götürüyor, yoksa son dediğimiz şey bizim tercihlerimizle değişebilir mi?

Eğer zaman gerçekten de ileri akıyorsa, insanoğlu gerçekten de tahmin edilemezse, bazıları gelecek hakkında nasıl oluyor da böylesine yakın tahminlerde bulunabiliyor?

Kitabı okumayanlar ya da yeniden okumak isteyenler bir de bu sorula ışığında okusunlar. Kitap uzayda geçiyor ancak kesinlikle gelecekte geçmiyor.

“Gelecekten bana ne? Seldon ileride olacakları önceden hesaplamış ve gerekli hazırlığı yapmıştır nasılsa. Parasal gücün de bugün dinin yitirdiği gibi etkisini yitireceği kriz zamanları gelecek. Nasıl ki ben bugünkünü çözdüm, bırak da o yeni sorunların çözümünü benden sonrakiler düşünsün.”

Hober Mallow